Đo và giám sát tốc độ mạng máy tính: nguyên nhân và cách xử lý

Hiện tượng thường gặp khi đo và giám sát tốc độ mạng

Khi sử dụng Internet gia đình, người dùng có thể thấy trang web mở chậm, video bị gián đoạn, tải xuống mất nhiều thời gian hoặc cuộc gọi trực tuyến có âm thanh không ổn định. Kết quả đo cũng có thể khác nhau giữa máy tính dùng cáp mạng và thiết bị kết nối Wi-Fi.

Ba chỉ số cần theo dõi gồm tốc độ tải xuống, tốc độ tải lên và độ trễ. Tải xuống ảnh hưởng đến xem video, tải tệp và mở trang web. Tải lên quan trọng khi gửi tệp, gọi video hoặc sao lưu dữ liệu. Độ trễ cao thường gây phản hồi chậm trong trò chơi trực tuyến và cuộc họp video.

Nguyên nhân 1: Tín hiệu Wi-Fi yếu hoặc bị nhiễu

Khoảng cách xa router, tường bê tông, thiết bị điện tử và nhiều mạng Wi-Fi lân cận có thể làm tín hiệu suy giảm. Khi đó, máy tính vẫn hiển thị trạng thái đã kết nối nhưng tốc độ thực tế thấp và dễ biến động.

Để kiểm tra, hãy đo tốc độ ở nhiều vị trí trong nhà và so sánh với kết quả khi cắm cáp mạng trực tiếp vào router. Nếu kết nối có dây ổn định hơn rõ rệt, vấn đề nhiều khả năng nằm ở vùng phủ sóng hoặc nhiễu Wi-Fi.

Nguyên nhân 2: Router quá tải hoặc hoạt động không ổn định

Router phải xử lý nhiều thiết bị cùng lúc, chẳng hạn máy tính, điện thoại, camera và TV thông minh. Thiết bị cũ, bộ nhớ hạn chế hoặc hoạt động liên tục trong thời gian dài có thể khiến tốc độ giảm, kết nối chập chờn và độ trễ tăng.

Hãy khởi động lại router, kiểm tra số lượng thiết bị đang kết nối và cập nhật firmware nếu nhà sản xuất hỗ trợ. Nếu hiện tượng lặp lại dù số thiết bị không nhiều, nên thử một router phù hợp hơn với nhu cầu sử dụng.

Nguyên nhân 3: Đường truyền của nhà mạng bị nghẽn hoặc suy hao

Trong giờ cao điểm, hạ tầng của nhà mạng tại khu vực có thể bị quá tải, làm tốc độ tải xuống và tải lên thấp hơn bình thường. Sự cố trên tuyến cáp quang hoặc thiết bị phân phối cũng có thể gây mất ổn định và tăng độ trễ.

Để phân biệt lỗi trong nhà với lỗi từ nhà mạng, hãy đo bằng máy tính kết nối cáp mạng, tắt các hoạt động tải dữ liệu khác và thực hiện nhiều lần vào các khung giờ khác nhau. Nếu kết quả đều thấp trên nhiều thiết bị, nên liên hệ nhà mạng để yêu cầu kiểm tra đường truyền thay vì tự thay đổi thiết lập máy tính.

Nguyên nhân 4: Có ứng dụng chạy nền chiếm băng thông

Hệ điều hành, dịch vụ sao lưu đám mây, phần mềm đồng bộ tệp và trình khởi chạy trò chơi có thể tự động tải xuống hoặc tải lên. Người dùng thường không nhận ra các tiến trình này nhưng chúng vẫn làm giảm băng thông dành cho hoạt động chính.

Hãy mở trình quản lý tác vụ hoặc công cụ giám sát mạng để xem ứng dụng nào đang sử dụng dữ liệu. Tạm dừng đồng bộ, cập nhật và tải tệp lớn trước khi đo tốc độ để tránh kết quả bị sai lệch.

Nguyên nhân 5: Máy tính hoặc cáp mạng gặp vấn đề

Card mạng, trình điều khiển lỗi thời, cáp mạng hỏng hoặc đầu cắm lỏng có thể giới hạn tốc độ kết nối. Một số máy tính cũng chỉ hỗ trợ chuẩn mạng cũ nên không khai thác được tốc độ cao của đường truyền cáp quang.

Hãy kiểm tra tốc độ liên kết trong phần cài đặt mạng, thử một cáp mạng khác và cập nhật trình điều khiển. Nếu chỉ một máy tính bị chậm trong khi các thiết bị khác hoạt động bình thường, cần ưu tiên kiểm tra thiết bị đó.

Cách đo tốc độ mạng máy tính đáng tin cậy

1. Đóng ứng dụng đang tải hoặc phát trực tuyến trên máy tính và các thiết bị khác.
2. Nếu có thể, kết nối máy tính với router bằng cáp mạng để loại bỏ ảnh hưởng của Wi-Fi.
3. Đo ít nhất ba lần vào các thời điểm khác nhau, gồm cả giờ thấp điểm và giờ cao điểm.
4. Ghi lại tốc độ tải xuống, tải lên, độ trễ và thời điểm đo để so sánh.
5. Thử một máy chủ đo khác nếu kết quả bất thường, vì khoảng cách đến máy chủ cũng ảnh hưởng đến độ trễ.

Kết quả một lần đo không đại diện cho toàn bộ chất lượng mạng. Cần nhìn vào xu hướng lặp lại và so sánh giữa các thiết bị, phương thức kết nối và thời điểm sử dụng.

Cách giám sát và tối ưu tốc độ mạng tại nhà

• Đặt router ở vị trí trung tâm, cao và thoáng, tránh tủ kín hoặc nguồn gây nhiễu.
• Ưu tiên băng tần 5 GHz khi ở gần router và dùng 2,4 GHz khi cần phạm vi phủ sóng rộng hơn.
• Dùng cáp mạng cho máy tính làm việc, TV hoặc thiết bị cần độ ổn định cao.
• Đổi mật khẩu Wi-Fi định kỳ và loại bỏ thiết bị không còn sử dụng.
• Thiết lập lịch tải xuống, sao lưu hoặc cập nhật vào thời gian ít dùng mạng.
• Ghi lại tốc độ và độ trễ theo tuần để phát hiện sự suy giảm bất thường.

Nếu tốc độ qua cáp vẫn thấp trong nhiều lần đo, hãy chuẩn bị thông tin gồm thời gian xảy ra lỗi, kết quả đo, loại kết nối và số thiết bị đang dùng trước khi liên hệ nhà mạng. Cách này giúp xác định nhanh vấn đề nằm ở router, hệ thống Wi-Fi hay đường truyền bên ngoài.